HALICILIĞIN TARİHÇESİ

     Halının insan hayatına girmesi çok eskilere dayanır. Halı diğer dokuma ürünlerine göre daha ileri bir teknik gerektirir. ”Halı” sözü “Kalı”dan gelmekte olup, kalı çeyiz veya geline verilen mihir anlamındadır. Halı sözünün kökü olan kalı kalmak mastarından gelmekte olup, çeyiz uzun zaman kalıcı bir şey olduğundan zamanla kalı sözü doğrudan doğruya çeyiz yerine kullanılır olmuştur.

İnsanların önce çözgü ipliklerine uçları dışarı sarkan renkli tüy ve tiftikleri düğümleyerek hayvan postunu taklit ettikleri ve giderek bunlardan asıl halıları geliştirdikleri sanılmaktadır. Tüyleri kesilmeyerek uzunca bırakılan bu yaygılara ”HOPAN”, Ağrı yörelerinde ise “GEVE” denilmektedir.

İki veya daha fazla iplik grubunun çeşitli düzenlerle birbirlerinin arasından (altından ve üstünden) birbirleriyle kenetlenmesi ve bu işlem sonucunda oluşan mamullere dokuma diyoruz.

O halde ,çözgü ipliklerinin üstüne ayrı bir desen ipliğiyle değişik şekillerde düğüm atılarak aralarından birkaç sıra atkı ipliği geçirilip sıkıştırılarak aynı yükseklikte olan dokumalara HALI denir.

Halının anavatanı 30 ile 45 derece kuzey enlemleri arasındaki Asya’yı da kuşatan ve dağlık yüksek yaylalarında bulunduğu bölgeyi kapsamaktadır.

Türk halılarının halı sanatı içerisinde özel bir yeri vardır.Halı sanatının Türklerin yerleştiği bölgelerde başlaması ve onlarla birlikte yayılması,bu yerin önemini belirten yerlerin başında gelir.Halılar üzerinde henüz yüz yılı geçmemiş olan araştırmalar,halı sanatının başladığı yerin Orta Asya da Türklerin yaşadığı bölgelerde ortaya çıkmış ve gelişimini sürdürmüştür.Düğümlü halıların tarihi Türk tarihine sıkıca bağlıdır.Türklerin bu manevi sanatı yüzyıllardan beri yaşatılmış ve bir dokuma tekniğine tabi olarak gelişmesinde bu özelliğini muhafaza etmiştir.Bu nedenle halılar üzerinde yapılan genel incelemelerin hareket noktası,haklı olarak Türk halısından başlamaktadır.Bu başlayış hem tarihi,hemde düğümlü halının teknik özelliklerine bağlı olan bölgesel gelişimini belirtmek yönünden sağlam ve belirli sonuçlara varılmasını sağlamaktadır.

Yunan kaynaklarında ‘Doğunun Lüksü’ olarak tanımlanan kıymetli yer halıları çok eskiden beri bilinirdi.Asurların Babillilerin Ahamenitlilerin halıları meşhurdur.Tasvirlerinden anlaşıldığı üzere bu halılar düğümlü halılar değildi.Çeşitli şekillerde dokunmuş,işlenmiş,örülmüş,kıymetli taşlarla süslenmiş aplike edilmiş dokumalar idi.İslem halifeleri de böyle halılar kullanmışlardı.

Mısır da bulunan ve tek çözgüler üzerine açık düğümle yapılmış birkaç parça dışında ,İslam ülkelerinde düğümlü halının il görünüşü 11.yy da Selçukluların hakimiyetiyle başlar ve kesintisiz devam eder.çeşitli düğümlü halıların 2000 yıldan fazla bir geçmişi vardır.